Προβληματισμοί της ΕΑΕ σχετικά με το νομοσχέδιο για τη σύσταση «Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου»
Οκτώβριος 2005
Ανακοίνωση
Τον περασμένο μήνα η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας – Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το Α΄ κεφάλαιο σχεδίου νόμου με θέμα «Σύσταση Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου – Ρύθμιση θεμάτων Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας – Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και άλλων εποπτευόμενων φορέων – λοιπές διατάξεις». Το σχέδιο νόμου τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση στις 31 Αυγούστου 2005 με καταληκτική ημερομηνία για την αποστολή σχολίων, προτάσεων κ.λπ. την 9η Σεπτεμβρίου.
Έπειτα από επαφές της ΕΑΕ με ενδιαφερόμενους φορείς, διαπιστώθηκε ότι δεν προηγήθηκε καμία επίσημη ενημέρωση σε αυτούς πριν και κατά το διάστημα της δημόσιας διαβούλευσης.
Σχετικά με το νομοσχέδιο για την ίδρυση του «Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου» (ΕΟΑ), το Δ.Σ. της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας θα ήθελε να επισημάνει μια σειρά ζητημάτων.
1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ
Αντιλαμβανόμαστε την ανάγκη σύστασης ενός εξειδικευμένου φορέα ως προς τη διαχείριση του ειδικού υποστρώματος και γενικά των υλικών φορέων στους οποίους είναι καταγεγραμμένο το υλικό για τη διατήρηση και διαφύλαξη της οπτικοακουστικής κληρονομιάς. Θεωρούμε όμως ότι ένας τέτοιος φορέας, με εθνικό χαρακτήρα, δεν μπορεί παρά να είναι αμιγώς δημόσιος και όχι να λειτουργεί με καθεστώς ιδιωτικού δικαίου, όπως προβλέπεται από το άρθρο 1 του σχεδίου νόμου.
Ο ιδιωτικός χαρακτήρας του υπό ίδρυση φορέα βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με το «εθνικό» της ονομασίας και με τους εξαγγελλόμενους σκοπούς του. Εκτός αυτού, πώς μπορεί ο φορέας που αναλαμβάνει τη συλλογή και προστασία ενός σημαντικού τμήματος της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας να είναι ιδιωτικού χαρακτήρα, τη στιγμή που σύμφωνα με το Σύνταγμα η προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του κράτους;
Γιατί προκρίθηκε η δημιουργία νέου φορέα και αγνοήθηκε ο εθνικός φορέας για τα αρχεία, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, που εκ του νόμου έχουν ήδη τις αρμοδιότητες που προβλέπονται για το ΕΟΑ;
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ασάφεια σχετικά με τη διάρθρωση του φορέα, τις αρμοδιότητες των υπηρεσιών του και τα επιστημονικά προσόντα του προσωπικού που θα στελεχώσει έναν τόσο κρίσιμο οργανισμό.
Η ίδια ασάφεια υπάρχει και σε ό,τι αφορά τον προσανατολισμό του φορέα και τις προτεραιότητες επιλογής των οπτικοακουστικών έργων που θα συντηρούνται και θα αποκαθίστανται. Με ποια κριτήρια θα γίνεται η επιλογή; Με βάση την εμπορική τους αξία ή για πολιτιστικούς, ερευνητικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς;
Οι φόβοι μας σχετικά με τον προσανατολισμό του φορέα ενισχύονται και από δηλώσεις σύμφωνα με τις οποίες το υλικό θα διατίθεται μέσω διαδικτύου και θα μπορεί να πωλείται σε ενδιαφερόμενους χρήστες.
2. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ
Παρόλο που το θέμα της πνευματικής ιδιοκτησίας φαίνεται να καλύπτεται εν μέρει από το άρθρο 8 του σχεδίου νόμου, θεωρούμε αναγκαία τη διευκρίνιση βασικών ζητημάτων όπως:
Ο υποχρεωτικός ή μη χαρακτήρας της κατάθεσης αντιγράφων και πρωτοτύπων έργων στο ΕΟΑ.
Οι όροι διαχείρισης, πρόσβασης και αξιοποίησης του οπτικοακουστικού υλικού.
Το καθεστώς που θα ισχύσει για τις βάσεις δεδομένων και τα μεταδεδομένα που έχουν ήδη δημιουργηθεί από άλλους φορείς.
Η ανάγκη διασφάλισης των δικαιωμάτων των δημιουργών και των φορέων που κατέχουν το υλικό.
3. ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας εκχωρεί στο ΕΟΑ το οπτικοακουστικό αρχείο που κατέχει. Το αρχείο αυτό αποτελεί δημόσιο αρχείο και ως τέτοιο υπόκειται στην εποπτεία των Γενικών Αρχείων του Κράτους.
Προκύπτει λοιπόν το ερώτημα με ποια νομική βάση μπορεί να εκχωρηθεί σε φορέα ιδιωτικού χαρακτήρα και τι συνεπάγεται αυτό για το καθεστώς πρόσβασης, προστασίας και διαχείρισής του.
4. ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΕΡΤ
Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι η ΕΡΤ θα μπορεί να παραδίδει στο ΕΟΑ αντίγραφα ή και πρωτότυπα οπτικοακουστικών έργων όταν οι συνθήκες φύλαξης στο ΕΟΑ θεωρούνται καταλληλότερες.
Φοβούμαστε ότι οι ρυθμίσεις αυτές οδηγούν σε περαιτέρω απαξίωση του Μουσείου – Αρχείου της ΕΡΤ. Η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι η απαξίωση ενός φορέα πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί συχνά το πρώτο βήμα για την ιδιωτικοποίηση, άμεση ή έμμεση, αυτής της κληρονομιάς.
Οι παραπάνω προβληματισμοί της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας, προβληματισμοί που συμμερίζονται και πολλοί ενδιαφερόμενοι φορείς, επιβάλλουν την επανεξέταση της φιλοσοφίας και της ειδικής στόχευσης του συγκεκριμένου νομοσχεδίου.
Η ιστορία και η πολιτιστική μας κληρονομιά, το μεγαλύτερο εθνικό μας κεφάλαιο, είναι δημόσια αγαθά που δικαιούνται καλύτερη μεταχείριση από το κράτος.
Νομοσχέδιο για τη σύσταση “Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου”
Προβληματισμοί της ΕΑΕ σχετικά με το νομοσχέδιο για τη σύσταση «Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου»
Οκτώβριος 2005
Ανακοίνωση
Τον περασμένο μήνα η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας – Γενική Γραμματεία Ενημέρωσης έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το Α΄ κεφάλαιο σχεδίου νόμου με θέμα «Σύσταση Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου – Ρύθμιση θεμάτων Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας – Γενικής Γραμματείας Ενημέρωσης και άλλων εποπτευόμενων φορέων – λοιπές διατάξεις». Το σχέδιο νόμου τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση στις 31 Αυγούστου 2005 με καταληκτική ημερομηνία για την αποστολή σχολίων, προτάσεων κ.λπ. την 9η Σεπτεμβρίου.
Έπειτα από επαφές της ΕΑΕ με ενδιαφερόμενους φορείς, διαπιστώθηκε ότι δεν προηγήθηκε καμία επίσημη ενημέρωση σε αυτούς πριν και κατά το διάστημα της δημόσιας διαβούλευσης.
Σχετικά με το νομοσχέδιο για την ίδρυση του «Εθνικού Οπτικοακουστικού Αρχείου» (ΕΟΑ), το Δ.Σ. της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας θα ήθελε να επισημάνει μια σειρά ζητημάτων.
1. ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΟΡΕΑ
Αντιλαμβανόμαστε την ανάγκη σύστασης ενός εξειδικευμένου φορέα ως προς τη διαχείριση του ειδικού υποστρώματος και γενικά των υλικών φορέων στους οποίους είναι καταγεγραμμένο το υλικό για τη διατήρηση και διαφύλαξη της οπτικοακουστικής κληρονομιάς. Θεωρούμε όμως ότι ένας τέτοιος φορέας, με εθνικό χαρακτήρα, δεν μπορεί παρά να είναι αμιγώς δημόσιος και όχι να λειτουργεί με καθεστώς ιδιωτικού δικαίου, όπως προβλέπεται από το άρθρο 1 του σχεδίου νόμου.
Ο ιδιωτικός χαρακτήρας του υπό ίδρυση φορέα βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με το «εθνικό» της ονομασίας και με τους εξαγγελλόμενους σκοπούς του. Εκτός αυτού, πώς μπορεί ο φορέας που αναλαμβάνει τη συλλογή και προστασία ενός σημαντικού τμήματος της ιστορικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας να είναι ιδιωτικού χαρακτήρα, τη στιγμή που σύμφωνα με το Σύνταγμα η προστασία του πολιτιστικού περιβάλλοντος αποτελεί υποχρέωση του κράτους;
Γιατί προκρίθηκε η δημιουργία νέου φορέα και αγνοήθηκε ο εθνικός φορέας για τα αρχεία, τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, που εκ του νόμου έχουν ήδη τις αρμοδιότητες που προβλέπονται για το ΕΟΑ;
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η ασάφεια σχετικά με τη διάρθρωση του φορέα, τις αρμοδιότητες των υπηρεσιών του και τα επιστημονικά προσόντα του προσωπικού που θα στελεχώσει έναν τόσο κρίσιμο οργανισμό.
Η ίδια ασάφεια υπάρχει και σε ό,τι αφορά τον προσανατολισμό του φορέα και τις προτεραιότητες επιλογής των οπτικοακουστικών έργων που θα συντηρούνται και θα αποκαθίστανται. Με ποια κριτήρια θα γίνεται η επιλογή; Με βάση την εμπορική τους αξία ή για πολιτιστικούς, ερευνητικούς και εκπαιδευτικούς σκοπούς;
Οι φόβοι μας σχετικά με τον προσανατολισμό του φορέα ενισχύονται και από δηλώσεις σύμφωνα με τις οποίες το υλικό θα διατίθεται μέσω διαδικτύου και θα μπορεί να πωλείται σε ενδιαφερόμενους χρήστες.
2. ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ
Παρόλο που το θέμα της πνευματικής ιδιοκτησίας φαίνεται να καλύπτεται εν μέρει από το άρθρο 8 του σχεδίου νόμου, θεωρούμε αναγκαία τη διευκρίνιση βασικών ζητημάτων όπως:
3. ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ
Σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, η Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας εκχωρεί στο ΕΟΑ το οπτικοακουστικό αρχείο που κατέχει. Το αρχείο αυτό αποτελεί δημόσιο αρχείο και ως τέτοιο υπόκειται στην εποπτεία των Γενικών Αρχείων του Κράτους.
Προκύπτει λοιπόν το ερώτημα με ποια νομική βάση μπορεί να εκχωρηθεί σε φορέα ιδιωτικού χαρακτήρα και τι συνεπάγεται αυτό για το καθεστώς πρόσβασης, προστασίας και διαχείρισής του.
4. ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΕΡΤ
Το σχέδιο νόμου προβλέπει ότι η ΕΡΤ θα μπορεί να παραδίδει στο ΕΟΑ αντίγραφα ή και πρωτότυπα οπτικοακουστικών έργων όταν οι συνθήκες φύλαξης στο ΕΟΑ θεωρούνται καταλληλότερες.
Φοβούμαστε ότι οι ρυθμίσεις αυτές οδηγούν σε περαιτέρω απαξίωση του Μουσείου – Αρχείου της ΕΡΤ. Η μέχρι τώρα εμπειρία δείχνει ότι η απαξίωση ενός φορέα πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί συχνά το πρώτο βήμα για την ιδιωτικοποίηση, άμεση ή έμμεση, αυτής της κληρονομιάς.
Οι παραπάνω προβληματισμοί της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας, προβληματισμοί που συμμερίζονται και πολλοί ενδιαφερόμενοι φορείς, επιβάλλουν την επανεξέταση της φιλοσοφίας και της ειδικής στόχευσης του συγκεκριμένου νομοσχεδίου.
Η ιστορία και η πολιτιστική μας κληρονομιά, το μεγαλύτερο εθνικό μας κεφάλαιο, είναι δημόσια αγαθά που δικαιούνται καλύτερη μεταχείριση από το κράτος.
Το Δ.Σ. της Ελληνικής Αρχειακής Εταιρείας